Weerbaarheid & Paraatheid

“Het is hoog tijd dat we het over paraatheid gaan hebben”  

“Nu weerbaarheid op de kaart staat… waarom zouden we dan het niet ook over paraatheid kunnen hebben?” ” – Jan Pol, Initiatiefnemer ICA

Onderstaand artikel is oorspronkelijk gepubliceerd door WeerbaarNL op 30 maart 2026 onder de titel “Het is hoog tijd dat we het over paraatheid gaan hebben”. In dit artikel deelt Jan Pol, initiatiefnemer van Infra Capacity Alliance (ICA), zijn visie op crisisparaatheid en de rol van publiek-private samenwerking.

“Men denkt nog steeds dat je dan als overheid allemaal voorraden moet aanhouden, mensen moet gaan aannemen en magazijnen moet contracteren. Maar dat hoeft helemaal niet.” ICA is een collectief van bedrijven, crisisexperts en hulpverleners die, geïnspireerd door de Whole of Society-benadering, samenwerken met een gedeelde missie: altijd klaarstaan voor actie tijdens zowel civiele als militaire crises. Langzamerhand zijn er steeds meer mensen die ICA omarmen. Zo hebben we pilotprojecten gedaan binnen de Veiligheidsregio Utrecht (VrU) en zijn we bezig met Defensie en met de Waterschappen.”

Betrokken bij pilot noodsteunpunten

“Binnen Utrecht zijn we betrokken bij pilots rond de noodsteunpunten. Wij bieden een garantie op levering voor noodstroomvoorziening omgezet in Kilo Volt Ampères. Zie het als een verzekering. Wij leveren die stroomvoorziening gegarandeerd als dat nodig is. Die voorziening is tijdens de pilotperiode meerdere keren afgeroepen bij door de gemeentes aangewezen noodsteunpunten. Dit soort overeenkomsten werken als je vooraf samen een besluitvormingsproces doorloopt en met elkaar, in co-creatie, afspraken maakt. Dit betekent dat we elke woensdagavond binnen de ICA-bedrijven onze voorraadpositie bespreken. De volgende dag bespreek ik dit met veiligheidsregio en nemen we door waar we eventueel rekening mee moeten houden. Als we dan worden gebeld is dat dus nooit een verrassing en staan we paraat. Ik zie dit als een soort continue controltower met aan de ene kant het ICA -collectief en aan de andere kant het overheidscollectief. Daar komen we bij elkaar en stemmen we af.”

Samenwerking met Waterschappen en Defensie

“De Waterschappen leunden tot nu toe op Defensie als het gaat om middelen die tijdens een crisis nodig kunnen zijn. Maar door de veranderende situatie in de wereld kan Defensie de levering van die middelen niet meer garanderen. ICA wordt steeds meer gezien als een logisch antwoord op dat capaciteitenvraagstuk en daarom zijn we ook opgenomen in het crisishandboek van de Unie van Waterschappen. Voor Defensie geldt dat als ze niet meer zeker capaciteit kunnen leveren bij een bovenregionale crisis nog niet zijn ontslagen van hoofdtaak 3. En wellicht hebben ze ook ooit civiele capaciteit nodig om materieel bijvoorbeeld naar het oosten te vervoeren. Met hen zitten we nu om tafel om te kijken hoe ICA dit soort gaten zou kunnen dichten. Verder werden we onlangs door de commandant Operationeel Ondersteunings Commando Land uitgenodigd om deel te nemen aan een Command Post Exercise, waarin wij zijn meegenomen in het besluitvormingsproces rond de realisatie van een door ons te leveren (schaalbare) grootschalige personnel holding area. Daarin bewezen we dat de samenwerking tussen civiele en militaire professionals echt werkt.”

“Verder hebben we met de Unie van Waterschappen een tweetal scenario’s doorlopen: een hoogwateroverstroming en een grootschalige stroomuitval. Wat zou dan de mogelijke behoefte kunnen zijn? En kunnen we die eens kwalificeren? Op basis daarvan hebben we een conceptversie van een ICA-crisiscapaciteiten catalogus gemaakt. Bedoeld als aanvulling op de nationale operatiecatalogus van Defensie. De volgende stap zou zijn om van kwalitatief naar kwantitatief te gaan. Als dat gebeurt kunnen we het ook in een samenwerkingsovereenkomst gieten.”

Hoe crisiszeker zijn waakvlamcontracten?

“Wat ik verder merk is dat veel organisaties, zoals de Waterschappen, zogenaamde waakvlamcontracten hebben. Maar zijn die crisiszeker? Als organisatie A hetzelfde contract heeft als organisatie B dan zitten we direct met tekorten als een crisis bovenregionaal wordt. En hoe zit het met de leveringszekerheid van zo’n bedrijf als het hele land in crisis is? Dat soort vragen worden zelden gesteld en dat houdt mij bezig. Bij calamiteiten werken dit soort contracten uitstekend, maar bij een bovenregionale crisis lopen we nog steeds het risico dat we met zijn allen door het ijs zakken.”

“Langzaam krijgen we met ICA voet aan de grond. Het is ook zo’n logisch idee: logistieke bedrijven hebben altijd onbenutte capaciteit. Als we nou eens kunnen garanderen dat we materieel kunnen leveren tegen een soort verzekeringspremie, dan ontstaat er voor iedereen toch een win-win situatie? De overheid hoeft geen grote, snel verouderende, voorraden aan te houden. En de overheid staat dankzij deze garantie op capaciteit paraat bij bovenregionale crises en weet op elk moment exact wat wij qua capaciteit op de mat kunnen leggen.”

Jan Pol (ICA) en Jaap Donker (VrU)
Jan Pol (ICA) en Jaap Donker (VrU)