Als de crisis echt toeslaat: zijn we er dan klaar voor?
Op een gewone dag lijkt alles goed geregeld. Overheden werken samen met regionale bedrijven via zogenoemde crisis-waakvlamcontracten. Waterschappen, veiligheidsregio’s en Defensie vertrouwen op lokale partners die paraat staan om in te springen wanneer dat nodig is.
Op papier is de capaciteit beschikbaar. De afspraken zijn gemaakt. De structuren lijken helder. Maar wat gebeurt er als de crisis zich niet op papier, maar in de praktijk aandient? Dat is precies de vraag waar de ICA zich mee bezighoudt.
Wanneer scenario werkelijkheid wordt
Stel je het volgende scenario voor:
De lucht betrekt. Nederland wordt getroffen door een grote crisis: langdurige stroomuitval, extreme wateroverlast of een andere ontwrichtende gebeurtenis. Crisiscentra schalen op. Meerdere overheidsorganisaties doen tegelijk een beroep op hun crisiscontracten.
Al snel blijkt dat de praktijk weerbarstig is. Sommige bedrijven zijn zelf getroffen door de crisis en kunnen niet leveren. Andere hebben hun capaciteit meerdere keren toegezegd, vanuit de aanname dat niet alle overheden tegelijk een beroep zouden doen op hun diensten. En samen oefenen in de “koude fase”? Dat staat vaak niet in contracten. En wat je zelden doet, doe je zelden goed.
Nieuwe aanbieders en kostbare missers
Tegelijkertijd springen nieuwe aanbieders op de markt in, aangetrokken door de plotselinge vraag. Niet iedereen beschikt echter over de juiste ervaring, schaal of kwaliteit.
Onder hoge tijdsdruk worden soms oplossingen ingekocht die achteraf onvoldoende effectief blijken. De gevolgen laten zich raden:
- vertraging in de hulpverlening
- oplopende kosten
- onduidelijkheid over verantwoordelijkheden
- frustratie bij burgers die verwachten dat de overheid snel en effectief handelt
Langzaam wordt duidelijk dat de beschikbare capaciteit in werkelijkheid kleiner is dan gedacht. Niet omdat bedrijven niet willen helpen, maar omdat de structuur ontbreekt om capaciteit werkelijk inzichtelijk, schaalbaar en inzetbaar te maken.
In een volle perszaal verschijnt de minister van Justitie en Veiligheid voor de camera’s. Hij erkent dat de situatie complex is en dat in de hectiek keuzes zijn gemaakt die niet altijd het gewenste resultaat hebben opgeleverd. Er wordt hard gewerkt om de hulpverlening te stabiliseren en weer grip te krijgen op de situatie. De belangrijkste boodschap volgt aan het einde van zijn verklaring: met de kennis van nu zouden sommige beslissingen anders zijn genomen. Een pijnlijke maar waardevolle les.
Juist deze scenario’s maken duidelijk hoe essentieel goede voorbereiding, structurele samenwerking en duidelijke afspraken zijn — vóórdat een crisis zich voordoet.
Publiek en privaat zijn onlosmakelijk verbonden
Nederland is sterk afhankelijk van private partijen voor essentiële infrastructuur en crisisrespons. Denk aan:
- noodstroomvoorzieningen
- logistiek en transport
- zwaar materieel
- tijdelijke infrastructuur
- technische expertise
In vrijwel elke crisis spelen private bedrijven een cruciale rol. Toch worden deze partijen nog te vaak pas betrokken op het moment dat de crisis al begonnen is.
De Infra Capacity Alliance is juist opgericht om dit anders te organiseren: door publieke en private capaciteit al vooraf te verbinden, inzichtelijk te maken en gezamenlijk te ontwikkelen.
De financieringsvraag
Op dit moment zoeken veel publieke en private partijen naar oplossingen voor realistische crisisscenario’s, zoals langdurige stroomuitval van 72 uur.
Er wordt gewerkt aan plannen, structuren en samenwerkingsmodellen. Maar een belangrijke randvoorwaarde ontbreekt vaak nog: structurele financiering vanuit de overheid. In de praktijk geldt een simpele realiteit: waar geen middelen beschikbaar zijn, komt ontwikkeling moeilijk van de grond.
Oproep tot investeren in weerbaarheid
Het versterken van de nationale weerbaarheid is geen taak van één ministerie, één veiligheidsregio of één sector. Het vraagt om een gezamenlijke inspanning van overheid, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties.
Daarom roept de Infra Capacity Alliance politiek Den Haag op om het advies uit het manifest van het Veiligheidsberaad (18 november 2025) serieus te nemen. Investeren in de ontwikkeling van de benodigde capaciteiten en capabilities is essentieel om Nederland weerbaar te houden. Niet alleen om crises beter te kunnen beheersen, maar ook om het vertrouwen van burgers in het handelingsvermogen van de overheid te behouden. Want als de crisis écht toeslaat, moet Nederland kunnen rekenen op een systeem dat werkt.
